Σήμερα γιορτάζεται η
Μέρα των Νεκρών στο
Μεξικό.
Για τους νεκρούς των αυτοχθόνων λαών της Αμερικανικής ηπείρου, ένα από τα πρώτα κείμενα που έχουν φτάσει στα χέρια μας, την εποχή που η Ευρώπη "συναντούσε" την Αμερική, είναι το
Apu Inca Atawallpaman .
Πρόκειται για μια ελεγεία ανώνυμου ποιητή που μεταδιδόταν αρχικά προφορικά, γραμμένη στη συνέχεια στη γλώσσα quechua και μεταφρασμένη από τον
José María Arguedas στα ισπανικά (castellano).
Οι στίχοι μιλούν για την καταστροφή του κόσμου των
Incas μετά την εισβολή των Ισπανών στην Αμερικανική Ήπειρο. Στο ποίημα κυριαρχεί ο πόνος και ο θρήνος για την δολοφονία του αυτοκράτορα
Atahualpa στην
Cajamarca το 1532 και είναι η γραπτή απόδειξη της πρώτης μεγάλης πολιτισμικής κρίσης που υπάρχει χαραγμένη στην μνήμη των αυτοχθόνων της Αμερικής.
Apu Inca Atawallpaman
(Elegía quechua anónima, s.XVII, traducido por José María Arguedas)
¿Qué arco iris es este negro arco iris
que se alza?
Para el enemigo del Cuzco horrible flecha
que amanece.
El sol vuélvese amarillo, anochece,
misteriosamente;
amortaja a Atahualpa, su cadáver
y su nombre;
la muerte del Inca reduce
al tiempo que dura una pestañada.
Su amada cabeza ya la envuelve
el horrendo enemigo;
y un río de sangre camina, se extiende,
en dos corrientes.
Enriqueciendo con el oro del rescate
el español,
su horrible corazón por el poder devorado
con ansias cada vez, cada vez más oscuras,
fiera enfurecida.
Les diste cuanto pidieron, los colmaste;
te asesinaron sin embargo
¿Soportará tu corazón,
Inca,
nuestra errabunda vida
dispersada,
por el peligro sin cuenta cercada, en manos ajenas,
pisoteada?
Tus ojos que como flechas de ventura herían,
ábrelos
tus magnánimas manos
extiéndelas
y con esta visión fortalecidos
despídenos.
Tους έδωσες όσα σου ζήτησαν, τους γέμισες χρυσάφι
παρόλα αυτά σε δολοφόνησαν
Θα αντέξει η καρδιά σου
Ίνκα
την περιπλανώμενη ζωή μας
διασκορπισμένη,
από τον κίνδυνο χωρίς έλεγχο πολιορκημένη, σε ξένα χέρια
ποδοπατημένη;
Τα μάτια σου σαν βέλη κινδύνου πλήγωναν
άνοιξέ τα
τα μεγαλόψυχα χέρια σου
άπλωσέ τα
και με αυτό το όραμα ενθαρρύνοντας
αποχαιρέτησέ μας.
Día de Muertos